سلطه زیرساختی چین و پیامدهای آن برای واردات
بر اساس این گزارش که به همت مرکز تجاری ایران در هانگژو ترجمه و خلاصه گردیده است، از ۱۰ بندر برتر جهان، 6 بندر متعلق به چین است. بندر شانگهای با ۵۵.۱ میلیون TEU در صدر قرار دارد و بنادر نینگبو-ژوشان (۴۳.۹)، شنژن (۳۵.۴)، چینگدائو (۳۲.۹)، گوانگژو (۲۸.۱) و تیانجین (۲۴) رتبه‌های بعدی را به خود اختصاص داده‌اند.
این تمرکز بی‌سابقه به معنای آن است که زنجیره تأمین کالاهای وارداتی ایران به شدت به زیرساخت‌های بندری چین وابسته است. برای تجار، این یعنی تنوع بالای گزینه‌های بارگیری، اما همچنین نیاز به دقت در انتخاب بندر مبدأ؛ زیرا هر بندر چین دسترسی متفاوتی به مناطق صنعتی و تولیدی دارد. به عنوان مثال، بندر شانگهای برای کالاهای تولید شده در منطقه دلتای یانگ‌تسه (شامل ژجیانگ و جیانگسو) بهینه‌ترین گزینه است، در حالی که بندر شنژن برای محصولات الکترونیکی و کارخانه‌های منطقه دلتای مروارید (گوانگدونگ) مناسب‌تر است. انتخاب اشتباه بندر مبدأ می‌تواند هزینه‌های حمل زمینی داخلی چین و زمان ترانزیت را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
رقابت منطقه‌ای؛ دبی در برابر بنادر آسیای شرقی
در این فهرست، بندر دبی (جبل علی) با ۱۵.۶ میلیون TEU به عنوان تنها نماینده خاورمیانه در رتبه نهم قرار گرفته است. این در حالی است که بندر سنگاپور با ۴۴.۷ میلیون TEU رتبه دوم را در اختیار دارد.
برای شرکت ها و بازرگانان ایرانی، شهر دبی همچنان به عنوان هاب ترانزیتی و واسطه سنتی مطرح است. اما مقایسه حجم ۱۵.۶ میلیون TEU دبی با بنادر چین نشان می‌دهد که استفاده از مسیرهای مستقیم با بنادر جنوبی چین می‌تواند از نظر هزینه‌های واسطه‌گری و زمان ترانزیت، مقرون‌به‌صرفه‌تر باشد. تصمیم‌گیری بین ترانزیت از دبی یا حمل مستقیم از چین، نیازمند محاسبه دقیق هزینه‌های تمام‌شده (Landed Cost) است. تجار باید توجه داشته باشند که استفاده از دبی به عنوان واسطه، اگرچه ممکن است فرآیند گمرکی را ساده‌تر کند، اما هزینه‌های انبارداری، حمل مجدد و کارمزد واسطه‌ها را به همراه دارد که در محاسبات باید لحاظ شود.
اهمیت استراتژیک بنادر جنوبی چین برای مسیرهای دریایی ایران
بنادر شنژن (رتبه ۴)، گوانگژو (رتبه ۶) و نینگبو-ژوشان (رتبه ۳) در مناطق جنوبی و شرقی چین واقع شده‌اند و به لحاظ جغرافیایی، مسیرهای دریایی کوتاه‌تری به سمت خلیج فارس و بندرعباس دارند.
کالاهایی که از این بنادر بارگیری می‌شوند، معمولاً از خطوط کشتیرانی با برنامه‌های منظم‌تری به سمت ایران بهره‌مند هستند. همچنین، نزدیکی این بنادر به قطب‌های تولیدی هزینه‌های حمل زمینی داخلی چین را کاهش می‌دهد. تجار باید در قراردادهای خود، بندر مبدأ را متناسب با موقعیت کارخانه تولیدی انتخاب کنند. نکته مهم دیگر، توجه به اینکوترمز (Incoterms) است؛ در شرایط FOB (تحویل روی کشتی)، تاجر ایرانی مسئولیت اجاره کشتی و انتخاب بندر بارگیری را بر عهده دارد، بنابراین آگاهی از این بنادر می‌تواند قدرت چانه‌زنی او را با فورواردرها افزایش دهد.
مدیریت ریسک و الزامات لجستیکی در بنادر پرترافیک
تراکم بالای کانتینر در بنادر چین (مانند ۵۵ میلیون TEU در شانگهای) اگرچه نشان‌دهنده کارایی بالاست، اما در فصول اوج صادرات (مانند پیش از سال نو چینی) می‌تواند منجر به تأخیر در بارگیری، کمبود کانتینر و افزایش هزینه‌های انبارداری (Demurrage) شود.
فعالان تجاری باید در برنامه‌ریزی حمل خود، حاشیه اطمینان زمانی (Buffer Time) را در نظر بگیرند. بررسی دقیق شرایط گمرکی بندر مبدأ، استفاده از بسته‌بندی استانداردهای بین‌المللی برای حمل‌های طولانی‌مدت، و انعقاد قرارداد با فورواردرهای معتبر که توانایی مدیریت بحران در بنادر شلوغ را دارند، از الزامات اساسی برای کاهش ریسک تجارت است. همچنین توصیه می‌شود تجار پیش از فصل اوج، نسبت به رزرو فضای کانتینر (Booking) اقدام کنند و شرایط جریمه تأخیر (Detention) را در قراردادهای خود به دقت بررسی نمایند.
مقایسه تطبیقی و درس‌های برای تجارت ایران
نگاهی به رتبه‌های ۱ تا ۱۰ نشان می‌دهد که کشورهای آسیای شرقی (چین، سنگاپور، کره جنوبی و مالزی) ۹ کرسی از ۱۰ کرسی این فهرست را به خود اختصاص داده‌اند.
این تمرکز نشان می‌دهد که مسیرهای تجاری ایران باید بیش از پیش به سمت آسیای شرقی و به ویژه چین تنظیم شود. تجار ایرانی برای رقابت‌پذیری در بازارهای جهانی، ناچارند از زنجیره‌های تأمین کارآمدتر و کم‌هزینه‌تر استفاده کنند. شناخت دقیق بنادر برتر و خدمات جانبی آن‌ها (مانند خدمات ارزش افزوده بندری، انبارش و ترخیص) می‌تواند مزیت رقابتی قابل توجهی برای کسب‌وکارها ایجاد کند.
جمع‌بندی و توصیه‌های راهبردی
گزارش لویدز لیست ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که تجارت جهانی همچنان بر محور آسیای شرقی می‌چرخد. برای تجار ایرانی، درک این آمار به معنای حرکت از تجارت سنتی به سمت «تجارت داده‌محور» است. انتخاب هوشمندانه بندر مبدأ، محاسبه دقیق هزینه‌های لجستیکی، توجه به اینکوترمز و زمان‌بندی‌های فصلی، چهار ضلع موفقیت در واردات و صادرات امروز است. کسب‌وکارها می‌توانند با تکیه بر این تحلیل‌ها، زنجیره تأمین خود را بهینه‌سازی کرده و از نوسانات بازار جهانی مصون بمانند.
برای دریافت تحلیل‌های تخصصی بیشتر در حوزه تجارت بین‌الملل و لجستیک، وب‌سایت مرکز تجاری ایران در هانگژو را دنبال نمایید.
